.::بهترین مقالات کشاورزی::.از کاشت تا برداشت در کنار شما هستیم با اف اس پی مارکت

     

نقش ریزمغذی در گیاهان و اهمیت مصرف میکرو ریزمغذی

گیاهان برای رشد مناسب به تعدادی عناصر نیازمندند که در این میان عناصر کم مصرف مانند آهن، منیزیم و منگنز، روی و بور، مولیبدن هر چند به میزان اندک مورد نیازند(هاشمی،۱۳۸۷). ولی کمبود آنها در خاک، عملکرد عناصر پر مصرف را تحت الشعاع قرار داده و موجب کاهش عملکرد گیاهان می گردد(ملکوتی،۱۳۷۵).کمبود عناصر ریز مغذی در خاک ها مساله جهانی بوده و میلیون ها هکتار از اراضی مزروعی دنیا با کمبود یکی از عناصر ریز مغذی مواجه است.( ولچ،۱۹۸۶) همچنین مشخص شده است که گیاهان روغنی حساسیت بیشتری به کمبود مواد غذایی کم مصرف، به خصوص بور، روی و آهن  در مقایسه با غلات نشان می دهند( رضایی،۱۳۷۹). با توجه به نقش منیزیم  در انتقال الکترون و تولید کلروفیل ، با  افزایش سطح منگنز و منیزیم وسایر ریزمغذی ها ، بر میزان سطح سبز افزوده می شود که منجر به افزایش فتوسنتز و تشکیل بیشتر تعداد دانه درگیاه  می شود. (ملکوتی،۱۳۷۹)

عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به سه دسته تقسیم می شوند:

۱)       عناصر مضر یا غیر ضروری برای گیاه

۲)       عناصر مفید برای گیاه         

۳)       عناصر لازم یا ضروری برای گیاه

عناصر مضر (Non-essential Elements) ، عناصری هستند که برای رشد و نمو گیاه زیان آورند و حتی در برخی موارد غلظت های کم این عناصر می تواند موجب کاهش قابل توجهی در عملکرد و رشد گیاه گردد.از جمله این عناصر می توان به سرب، کادمیوم و جیوه اشاره کرد.

عناصر مفید (Beneficial Elements) ، عناصری هستند که در صورتی که در محیط به مقدار کافی موجود باشند، سبب بهبود رشد گیاه و یا گیاهان خاصی می شوند به عنوان مثال سدیم برای چغندر قند؛ سیلیس برای برنج، جو، نیشکر و تا حدودی برای گوجه فرنگی؛ کبالت برای تثبیت بیولوژیکی نیتروژن توسط ریزوبیوم ها و جلبک های سبز و آبی خاصی مفید می باشد و همینطور ید برای جلبک های قهوه ای و وانادیم برای یک نوع جلبک سبز مفید بودن آن به اثبات رسیده است

دسته سوم عناصر لازم یا ضروری (Essential Elements) ، هستند. سه معیار برای ضروری بودن یک عنصر عنوان شده است. این سه معیار عبارت است از :

۱)       گیاه بدون آن عنصر قادر به تکمیل چرخه حیات خود نباشد

۲)       وظیفه آن عنصر توسط عنصر دیگری قابل انجام و جایگزینی نباشد

۳)       عنصر مستقیماً در متابولیسم و تغذیه گیاه نقش داشته باشد

براساس معیارهای فوق تا کنون ۱۶ عنصر برای رشد و نمو گیاهان ضروری تشخیص داده شده است. کربن، اکسیژن، هیدروژن، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، منگنز، روی، مس، بر، مولیبدن و کلر شانزده عنصر ضروری مورد نیاز گیاهان هستند. سه عنصر اول یعنی کربن، اکسیژن و هیدروژن قسمت اعظم ماده خشک گیاهی (۶۰ تا ۹۰ درصد ) را تشکیل می دهند و کمبود آنها به جز در مورد کمبود آب دیده نمی شود. این سه عنصر عمدتاً از طریق آب و هوا تامین می شوند. سه عنصر فوق همراه با شش عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم (عناصر کودی) ، کلسیم و منیزیم (عناصر آهکی) و گوگرد عناصر غذایی پر مصرف یا پر نیاز برای گیاهان هستند. و هفت عنصر دیگر یعنی آهن، منگنز، روی، مس، بر، مولیبدن و کلر عناصر غذایی کم مصرف یا کم نیاز یا ریز مغذی هستند.(البته بعضی از منابع نیکل و کبالت را نیز جزء عناصر کم مصرف قلمداد می کنند) گیاهان همانگونه که بدون عناصر پر مصرف قادر به ادامه حیات نیستند ، بدون استفاده از عناصر غذایی کم مصرف نیز قادر به ادامه حیات نخواهند بود. تفاوت عمده ای که این عناصر با عناصر پر نیاز دارند این است که این عناصر در مقایسه با عناصر پر نیاز به مقدار کمتری مورد نیاز گیاهان هستند.بعبارت دیگر تفاوت این دو دسته در مقدار نیاز گیاهان به آنها است.اما ریز مغذی ها علی رغم نیاز کم، جایگاه ویژه ای در تولیدات کشاورزی دارند(زرین کفش،۱۳۷۱).

مایل به خرید یک کود کمپلکس میکرو ریز مغذی خوب هستم

از زمان کشف ضروری بودن این عناصر تا کنون، تحقیقات زیادی بر روی هر یک از این عناصر انجام شده است اما در سال های اخیر علاقه و توجه روز افزونی به نقش این عناصر در تولیدات کشاورزی معطوف شده است. دلایل زیادی برای این امر وجود دارد که مهم ترین آنها عبارتند از :

–         پیشرفت در روش های آزمون خاک و تجزیه بافت گیاهی برای تشخیص کمبود آنها

–         وجود آمارهای زیاد در مورد عکس العمل نباتات زراعی و باغی به مصرف این عناصر

–         خارج شدن مقدار زیادی از این عناصر در اثر تولیدات کشاورزی در طول زمان

–         نقش عناصر کم مصرف در کنترل و جلوگیری از آفات و بیماری های گیاهی

–         استفاده زیاد از حد از کودهای با درجه خلوص بالا و بدون این عناصر

–         ایجاد کمبود این عناصر در اثر مصرف زیاد و دراز مدت فسفر

–         استفاده کم از کودهای حیوانی در تولیدات کشاورزی

–         نیاز به عناصر کم مصرف برای تولید عملکرد بالا

–         کمبود روز افزون این عناصر در جوامع بشری

علی رقم اهمیت روز افزون عناصر کم مصرف در تولیدات کشاورزی در کشورهای پیشرفته، متاسفانه در ایران به نقش این عناصر توجه کافی نشده است به طوری که مصرف کودهای حاوی این عناصر در کشور بسیار ناچیز است و به ازاء هر یک تن کود مصرفی، حدود دو گرم کود کم مصرف، هم مصرف نمی گردد. به عبارت دیگر با عنایت به این که مصرف سالانه کودهای شیمیایی در ایران حدود ۲٫۵ میلیون تن است، باید سالیانه ۷۵ هزار تن کودهای حاوی عناصر کم مصرف، مصرف نمود ولی مصرف این نوع کودها در کشور ما به حدود ۲۰۰ هزار تن در سال هم نمی رسد. واضح است که در خاک های آهکی، مانند اکثریت خاک های ایران، در مقایسه با خاکهای اسیدی کمبود این عناصر بیشتر مطرح است. متاسفانه توجه به این عناصر نیز مانند توجه به مواد آلی و کودهای پتاسیمی به بوته فراموشی سپرده شده است.گواه این مطلب فرمول کودی کشور در چند سال اخیر می باشد که در زیر آمده است. در فرمول کودی کشور در سال ۱۳۷۰ به ترتیب نسبت نیتروژن ۱۰۰ ؛ فسفر ۱۱۱ ؛ پتاسیم ۳ ؛ گوگرد ۳ و ریزمغذیها صفر در صد و در سال ۱۳۷۵به ترتیب ۱۰۰ ؛ ۵۸ ؛ ۵ ؛ ۵ و صفر در صد بود و در سال ۱۳۸۰ به ترتیب به ۱۰۰ ؛ ۵۵ ؛ ۲۲ ؛ ۱۰ و ۱ در صد اصلاح شد و در نظر است به نسبت های ۱۰۰ ؛ ۵۰ ؛ ۴۰ ؛ ۵۰ و ۴ در صد ارتقا داده شود(شریعتمداری ،۱۳۷۹).

نقش پتاسیم

پتاسیم به صورت یون آزاد یا متصل به آنیونهای کانی یا آلی باقی می‌ماند. جذب آن انتخابی است و در پتانسیل اسمزی یاخته‌ها و بافتها دخالت می‌کند. فعالیت بیش از ۵۰ آنزیم به پتاسیم وابسته است و یا بوسیله آن تحریک می‌شوند. پتاسیم در خاک به صورت کمپلکس در بعضی از کانیها مانند فلدسپاتها و میکاها وجود دارد و به شکل یونی بر روی رسها و یا به صورت آزاد در داخل لایه‌های رس موجود است.

نقش سدیم

سدیم برای گیاهان هالوفیت (شور رست) مانند گیاهان تیره اسفناج ضروری است و در تنظیم فشار اسمزی نقش دارد.

نقش کلسیم

کلسیم در ساختار ماده زنده وارد می‌شود کم تحرک است عنصری است ضد سم و با بسیاری از یونها حالت رقابت دارد و مانع ورود آنها به درون یاخته می‌شود. کلسیم به حالت کانیهای کمپلکس در فلدسپاتها و پلاژیوکلازها وجود دارد. همچنین به صورت آهک فعال و کلسیم قابل تبادل در محلول نیز یافت می‌شود. کلسیم در انتشار طبیعی گونه‌ها نقش مهمی دارد و اثر آن بر روی PH خاک است.

نقش منیزیم

منیزیم از کانیهای مهم است که در ساختار کلروفیل شرکت می‌کند. تعداد زیادی از آنزیمها به منیزیم نیاز دارند و یا بوسیله آن تحریک می‌شوند. کمبود این عنصر موجب کلروز می‌شود. اشکال منیزیم موجود در خاک شبیه اشکال کلسیم است.

نقش گوگرد

گوگرد به شکل سولفات از خاک و همچنین به شکل SO2 جذب می‌شود. این عنصر در ساختار اسیدهای آمینه سیستئین ، متیونین و در نتیجه در ساختار پروتئینها شرکت می‌کند. گوگرد عنصر ساختاری چندین کوآنزیم و گروه پروستتیک است، مثل فردوکسین و ویتامین B. گوگرد در کانیهایی مانند پیریت و یا ژیپس وجود دارد. سولفاتها مانند نیتراتها ، پس از جذب در گیاه احیا می‌شوند. در احیای گوگرد ، ابتدا گوگرد بوسیله ATP فعال می‌گردد.

نقش فسفر

فسفر در ساختارهای ماکروملکولهایی مانند اسیدهای نوکلئیک وارد می‌شود و نقش مهمی در انتقال انرژی دارد. استرفسفاتها و فسفاتهای سرشار از انرژی ، ماشین متابولیسمی یاخته‌ها را تشکیل می‌دهند. فسفر بویژه در اندامهای جوان گیاه و در دانه‌ها تجمع می‌یابد. در آخر فصل رویش ، فسفر به طرف اندامهای ذخیره‌ای مهاجرت می‌کند. فسفر به اشکال کانی و آلی در خاک وجود دارد ظرفیت جذب یونهای فسفریک توسط گیاهان برحسب گونه‌های مختلف متفاوت است.

نقش آهن

آهن به صورت دو ظرفیتی جذب می‌شود و به صورت کلیت هم جذب می‌گردد. این عنصر در ساختار هموپروتئینها مانند سیتوکرومها ، سیتوکروم اکسیداز و لگ هموگلوبین شرکت می‌کند. آهن گرچه در ساختار کلروفیل وجود ندارد ولی در سنتز آن عنصر نقش مهمی دارد. این عنصر به اشکال مختلف کانی در خاک وجود دارد.

نقش منگنز

منگنز در بعضی واکنشهای آنزیمی شرکت می‌کند. موجب فعال شدن تعدادی از آنزیمها بویژه دکربوکسیلاز و دهیدروژنازهای چرخه تری کربوکسیلیک می‌شود. این عنصر به صورت دو ظرفیتی قابل تبادل و به شکل نامحلول در خاک وجود دارد.(سالار دینی،۱۳۷۴ و زرین کفش،۱۳۷۱)

منگنز نقش مهمی در سیستم های آنزیمی موثر در تولید اکسین و۲ Co ،سوخت و ساز نیتروژن و آسیمیلا سیون(تیسدال،۱۹۹۰)آهن نیز یکی دیگر از عناصر ضروری برای رشد گیاهان است که در شرایط کمبود آن، تعداد رنگدانه های فتوسنتز کننده و مقدار کلروفیل برگ ها کاهش می یابد(مورالز و همکاران،۱۹۹۶)

بنابراین ، میزان فتوسنتز و سرعت تثبیت دی اکسید کربن در واحد سطح برگ کاهش یا فته و در نتیجه از ذخیره نشاسته و قند در برگ ها کاسته می شود این امر موجبات کاهش وزن هزاردانه و عملکرد دانه را فراهم می کند  هر چند بعضی از این عناصر رابطه متقابلی با یکدیگر دارند ؛ لیکن اثرات برخی بر بعضی دیگر غالب بوده و اثر منفی یکدیگر را پوشش می دهند (جلیلی و همکاران،۱۳۷۸)

حضور منگنز در وا کنش های انتقال الکترون و تولید کلروفیل باعث افزایش فتوسنتز و در نتیجه، افزایش وزن هزاردانه و عملکرد می شود (ملکوتی،۱۳۷۸۹؛ احمدی،۱۳۷۸) .

نقش مس

مس در ساختار سه نوع پروتئین وجود دارد و چند آنزیم را فعال می‌کند. یونهای مس در خاک به صورت کمپلکس و به شکل قابل مبادله به ماده آلی متصل‌اند.

نقش روی

روی برای فعالیت چند آنزیم مانند الکل دهیدروژناز و کربنیک انیدراز مورد نیاز است. این عنصر در خاکها به مقدار متغیر وجود دارد ولی نسبت روی قابل جذب و یون روی ضعیف است.

نقش مولیبدن

مولیبدن در تغذیه نیتروژن دخالت دارد، ماده سازنده نیترات رودکتاز است. همچنین در ساختار آنزیم نیتروژناز نیز وارد می‌شود. به شکل یونهای MoO4-2 و MoO4-1 به صورت آزاد و یا جذب شده بر روی رسها و هیدروکسیدها قابل جذب است.

نقش بور

بور در ساختار هیچ آنزیمی شناخته نشده است، و احتمال می‌دهند که در سطح دیواره و پلاسمالم عمل کند. بور ، کلیتهای کلسیم‌دار را در تیغه میانی بین یاخته‌ها پایدار می‌سازد و در سلامت غشای یاخته شرکت می‌کند.

نقش کلر

کلر در تنظیم تورژسانس بعضی گیاهان همراه با یون پتاسیم عمل می‌کند. این عنصر برای فتوسنتز ضروری است نقش آن احتمالا در انتقال الکترونها از آب به کلروفیل است (سالار دینی،۱۳۷۴ و زرین کفش،۱۳۷۱).

مصرف متعادل عناصر ریز مغذی به میزان ۵۶ درصد ، عملکرد دانه کلزا و ۵۲ درصد عملکرد دانه خردل را نسبت به شاهد افزایش داده است که عملکرد کاه این دو، محصول هم افزایش چشمگیری داشته است (مرشدی،۱۳۷۹ و رشید،۱۹۹۴).

خرید آنلاین کود میکرو ریزمغذی 

۱-۳- اهمیت و نقش روی در گیاهان      

روی یکی از عناصر ضروری برای رشد گیاه است که مقدار آن در پوسته زمین حدوداً ۸۰ میلی گرم در کیلوگرم و مقدار کل آن در خاک از ۱۰ تا ۳۰۰ میلی گرم در کیلوگرم متغیر است . مقدار روی در خاک سطحی ، کمتر از خاک زیرین است . روی قابل جذب بصورت محلول و تبادلی است و PH خاک مقدار ماده آلی ، مقدار و نوع رس ، کربنات های خاک ، همچنین مقدار فسفر ، سولفات ، آهن ، منگنز و مس ، از جمله مواردی است که در قابلیت جذب روی توسط گیاه دخالت دارند . غلظت روی در محلول خاک معمولاً خیلی پایین است و (بیشتر در حدود ۶۰ درصد)  بصورت مخلوط شده به مواد آلی است . محلولیت روی کاملاً وابسته به PH کمتر از ۷/۷+ zn گونه غالب و در ph  بیشتر از ۷/۷ ، +ZnoH گونه غالب محلول خاک را تشکیل می دهد و ۲ (oh) zn درPH بالای ۹ دارای اهمیت است (زرین کفش،۱۳۷۱).

روی عنصر ریزمغذی است که کمبود آن در بخش وسیعی از خاک های مزروعی به چشم می خورد و سبب کاهش در تولید محصولات زراعی می شود (کاک مک،۲۰۰۰؛ گروال و کراهام ۱۹۹۹)

و با توجه به نقش آن در تولید  پروتئین و لوله گرده و به عنوان کاتالیزور در بسیاری از واکنش های شیمیایی اکسیداسیون و احیاء ، در بسیاری از سیستم های آنزیمی حضور فعال دارد(گراهام وهمکاران،۱۹۹۲)

همچنین اهمیت وجود روی در مناطق مریستمی، به علت کارا یی آن در تولیدهورمون اکسین ، باعث افزایش شاخه بندی(تاندون،۱۹۹۵) ، تعداد دانه در بوته ، عملکرد دانه و درصد روغن می گردد(گرانت و بیلی ،۱۹۹۸) .

علل بروز کمبود روی در ایران عوامل زیر است :

۱- فقیر بودن خاک از کانی های حامل روی

۲- وجود PH قلیایی و مقدار زیادی کربنات کلسیم در خاک و بی کربنات در آب های آبیاری .

۳- مرده بودن خاک مانند وضعیت خاک ها پس از تسطیح که فاقد باکتری ها و مواد آلی مفید هستند .

۴ – مقدار زیاد فسفر و ازت در خاک

کمبود روی عموماً در خاک های شنی اسیدی با مقدار پایین کل روی ، خاک های خنثی و بازی مخصوصاً خاک های آهکی ، خاک های با مقدار زیاد رس ریز و سیلیت ، خاک های دارای مقدار زیاد فسفر قابل استفاده و بعضی از خاک های آلی دیده می شود (سالار دینی،۱۳۷۱).

نقش و اهمیت روی در گیاه

روی یکی از عناصر مهم تشکیل دهنده تعدادی از دیاستازهاست . کمبود آن در ترکیب و تشکیل اسید ریبونوکلئیک و در نتیجه تشکیل پروتئین گیاهی نقش مهمی ایفا می کند . پروتئین گیاهان در کمبود روی به سختی تشکیل می شود . سیستم انتقال روی در گیاه بسیار پیچیده بوده و از پویایی بسیار محدودی در فلوئم برخوردار است . و در بسیاری از سیستم های آنزیمی گیاه نقش فعال کننده ، کاتالیزوری و یا ساختمانی دارد . روی آثار عمیقی در متابولیسم نرمال گیاه دارد و به طور کلی متابولیسم کربوئیدرات ها ، پروتئین ، اکسین و فرآیندهای زایشی تحت تاثیر شدید کمبود روی قرار می گیرند .کمبود روی باعث کاهش ۷۰-۵۰ درصد فتوسنتز خالص ، کاهش محتوای کلروفیل ، ساختمان غیر نرمال کلروفیل ، کاهش تعداد کلروپلاست غلاف آوندی ، کاهش وزنی پروتئین تراوایی غشاهای زنده و افزایش محتوای فسفر غیر آلی می شود . همچنین گیاهان دچار کمبود روی از نظر عوامل تنظیم کننده رشد ، دچار کمبود هستند . نقش «روی» در حفظ سلامت و بی عیبی غشاها و مقاومت گیاهچه به بیماری های خاکزاد نیز مورد تائید قرار گرفته است . همچنین روی سطوح اکسین (IAA) در گیاه را تحت تاثیر قرار می دهد ، بطوری که کمبود آن موجب توقف رشد همچنین تجزیه ایندول استیک اسید بوسیله افزایش فعالیت پراکسیداز می شود . این عنصر بطور غیر مستقیم مقدار آب گیاه را تحت تاثیر قرار می دهد . زیرا کاهش مقدار اکسین به علت کمبود روی منجر به ناتوانی دیواره سلولها برای رشد می شود ؛ بنابراین موجب یک فشار اسمزی زیاد و محدود شدن جذب آب توسط گیاه می شود(زرین کفش،۱۳۷۱) .

روی نقش مهمی در تولید پروتئین و لوله گرده دارد و به عنوان کاتالیزور در بسیاری از واکنش های شیمیایی اکسیداسیون و احیاء در بسیاری از سیستم های آنزیمی حضور فعال دارد(۲۳)همچنین اهمیت وجود روی در مناطق مریستمی به علت کارایی آن در تولید هورمون اکسین و افزایش شاخه بندی می باشد(۲۵)

در شرایطی که خاک زراعی دارای کمبود عناصر ریز مغذی و سطح خاک خشک باشد ، باید از محلول پاشی برگی این عناصر در اوایل دوران رشد رویشی گیاه استفاده نمود که سبب افزایش عملکرد دانه  می شود(تاندون،۱۹۹۵)

عملکرد دانه گندم در خاک های دارای روی و سایر عناصر ریز مغذی کافی ، ۵/۲ برابر بیش از خاک هایی است که با حداقل این عناصر و یا کمبود آن ها روبه رو هستند. همچنین کاه گندم نیز در چنین شرایطی ۸/۱ برابر بیشتر است (مارسچنر،۱۹۹۵)

۱-۴- اهمیت و نقش آهن در گیاهان

نقش آهن در خاک :

آهن چهارمین عنصر فراوان پوسته زمین بعد از اکسیژن، سیلیسیم و آلومینیم با میزان ۵٫۶ در صد می باشد و متوسط مقدار آن در خاک ۳٫۸ در صد تخمین زده شده و تقریباً در هر نوع خاکی یافت می شود. ولی بیشتر به صورت غیر قابل حل در بین لایه های مختلف کانی ها و اکسید های آهن وجود دارد. معمولاً یون آهن به صور مختلف در خاک مشاهده می گردد.(به حالت دو ظرفیتی و یا سه ظرفیتی) در کانی های اولیه آهن به صورت Fe++ است که در طی هوا دیدگی در محیطی با تهویه نامناسب این کانی ها حل شده و Fe++ آزاد می کنند در حالیکه در خاک های با تهویه خوب به Fe+++ تبدیل و به صورت اکسید و هیدروکسید Fe+++ رسوب می کند. حلالیت آهن در خاک عمدتاً توسط اکسید های آهن سه ظرفیتی کنترل می گردد. غلظت Fe3+ در خاک به PHوابسته است و در PH بین ۵٫۶ تا ۸ به حداقل خود می رسد. که متاسفانه اکثریت خاک های کشور نیز دارای این PH هستند. با افزایش PH خاک از ۴ به ۸ غلظت Fe3+ از ۸- ۱۰به ۲۰-۱۰کاهش می یابد. به طور کلی به ازاء هر یک واحد کاهش در PH فعالیت Fe3+ هزار بار افزایش می یابد.

یون سه ظرفیتی آهن در خاک تقریباً تحرکی نداشته و در اکثر موارد غیر محلول است و در بعضی از لجن ها و توربها به خاک و لجن رنگ قرمز می دهد. در حالی که در شرایط احیایی خاک که در این حالت آهن دو ظرفیتی در خاک غالب می باشد رنگ خاک خاکستری و گاهی هم آبی به نظر می رسد. بنابراین رنگ های خاک می توانند تحت تاثیر اکسید های آهن باشند، اکسید های آهن نظیر گوتیت و هماتیت در اکثر موارد عامل تغییر رنگ در خاک ها می باشند. به طور کلی رنگ هائی که بین قرمز و بژ هستند از قبیل قرمز، زرد، نارنجی، قهوه ای، بژ و رنگ های بین خاکستری تا سبز در نتیجه وجود آهن در خاک پدید می آیند. برای مثال ترکیبات آهن دار و رنگ خاک های شامل آنها را در زیر ذکر می نماییم(زرین کفش،۱۳۷۱).

هماتیت به رنگ قرمز؛ گوتیت به رنگ زرد یا قهوه ای مایل به قرمز؛ هیدرات فریک به رنگ قرمز؛ اکسید فرو در محیط اسیدی سبز و در محیط قلیایی آبی؛ استیل پینو سیدریت به رنگ زرد؛ هیدرات فرو به رنگ سبز مایل به خاکستری؛ کمپلکس های آهن و رس و هوموس به رنگ قهوه ای سیاه؛ کمپلکس های فرو به رنگ خاکستری و کمپلکس های فری به خاک رنگ قرمز می دهند.

در خاک اکسید های آهن در اثر واکنش های فیزیکو شیمیایی تشکیل می گردند. و در طبقه بندی جزء کانی های فرعی خاک قرار می گیرند. اکسید های آهن که دارای ساختاری هشت وجهی می باشد. در حقیقت کلوئید های می باشند با بار متغیر، بدین معنی که بار سطحی آنها توسط پارامتر های که با محلول خاک در ارتباط می باشند تعیین می گردد. بنابراین بر حسب تغییراتPH می توانند آنیونها و کاتیونهای را جذب نمایند. این کانی ها در PH معینی، فاقد بار سطحی می باشند که در اصطلاح به آن نقطه ZPC می گویند. و بار سطحی کانی درPH پایین تر از نقطه ZPC مثبت بوده و می تواند آنیون ها را جذب نماید و در PH بالا تر ازZPC بار سطحی اکسید های آهن منفی شده و در نتیجه کاتیون ها را جذب می نمایند. لازم به ذکر است که مقادیر ZPC برای ترکیبات آهن و آلومینیوم بین ۷ تا ۹ تغییر می نماید. در زیر مهمترین اکسید های آهن موجود در خاک را بیان می کنیم.

۱) گوتیت (Goethite) :   گوتیت فراوان ترین و از نظر ترمو دینامیکی پایدار ترین اکسید آهن در خاک می باشد و فرمول کلی آن از قرارFe2O3,H2O است ولی طبق نظریه Bragg برای نشان دادن بهترین صفات بلورین بهتر است آن را به صورت HFeO2 نمایش داد. گوتیت به صورت بلور های سوزنی شکل دیده می شود و در معادن آهن و در تشکیلات آلیوس(فراجی پن) و در بعضی فراسول ها مقدار قابل توجهی گوتیت وجود دارد. و به طور کلی گوتیت در خاک های شدیداً تخریب شده، بیشتر یافت می شود.(سالار دینی،۱۳۷۴ و زرین کفش،۱۳۷۱).

۲)  هماتیت (Hematite) :

هماتیت ( a-Fe2O3 ) دومین اکسید آهن فراوان در خاک است. این کانی در خاک های کاملاً تخریب شده، وجود دارد. دو کانی گوتیت و هماتیت فراوان ترین و پایدار ترین (فاز های a ) اکسید های آهن موجود در خاک می باشند. ولی اکسید های آهن دیگری نیز در خاک موجود می باشند که از اهمیت کمتری برخوردار می باشند از قبیل :

مگنتیت (Fe3O4) ، مگهمیت (g-Fe2O3) ، لپیدو کروسیت (g-FeOOH) ، فری هیدرات (Fe10O15 . 9H2O) ، فراکسیت (d-FeOOH) و آکاگانتیت (b-FeOOH)

در بیشتر نقاط کشور ما، مهمترین عامل کمبود آهن، زیادی بی کربنات در محلول خاک است که این بی کربنات خود نیز حاصل انحلال آهک در محلول خاک است.

بی کربنات تولید شده در محلول خاک، خاصیت بافری دارد بدین معنی که با جلوگیری نسبی از کاهش PH در اطراف ریشه از حلالیت بیشتر ترکیبات آهن دار و قابلیت جذب آهن می کاهد. برای تعیین اثرات کربنات کلسیم،  روی جذب آهن از ضریب مخصوصی استفاده می شود که آنرا کلروز خاک (IPS) می نامند که از ضرب در صد کربنات کلسیم خاک در میزان آهن موجود در خاک بدست می آید.

اگر در فرمول فوق IPS بیش از ۶۰ باشد نشان دهنده این است که جذب آهن از خاک توسط گیاهان به سختی انجام می گیرد. البته برخی از گونه های مقاوم درختان میوه تا IPS برابر ۱۰۰ مقاومت می کنند.

همیشه کمبود آهن در گیاه ناشی از کمی مقدار کل آن در خاک نیست بلکه بیشتر اوقات وجود عناصر دیگر در خاک و ترکیب آهن با آنها موجب کاهش فراهمی آن می شود به عنوان مثال، افزایش جذب نیتروژن نیتراتی توسط گیاه موجب عدم تعادل نسبت کاتیون – آنیون می گردد که این امر منجر به تراوش بی کربنات از ریشه به ریزوسفر و در نتیجه کاهش جذب آهن می گردد،زیادی فسفر نیز با مکانیسم های که برای آن ذکر کرده اند می تواند غلظت آهن گیاهی را کاهش دهد همین برهمکنش های منفی نیز در مورد منگنز – آهن و مس – آهن، نیز گزارش شده است(شریعتمداری،۱۳۷۹).

نقش آهن در گیاه :

   آهن در خاک از طریق انتشار و حرکت توده ای و عمدتاً به صورت آهن فریک (Fe3+) منتقل و زمانی که وارد ریزوسفر گیاهی می شود، به فرم آهن فروس (Fe2+) احیا و سپس توسط ریشه جذب می گردد. به طور کلی گیاهان از دو استراتژی مشخص برای محلول نمودن و جذب آهن از خاک استفاده می کنند: دسته ای از گیاهان شامل گیاهان دو لپه ای و تک لپه ای های غیر گرامینه ایی در عکس العمل به کمبود آهن یک سری واکنش ها و تغییرات از لحاظ شکل و وظایف فیزیولوژیکی در ریشه هایشان صورت می دهند که این تغییرات موجب افزایش توانایی گیاه برای حل و جذب نمودن آهن از محیط می گردد. گیاهان این دسته برای جبران کمبود آهن، در داخل ریشه خود پروتون (احیا کننده)  ایجاد کرده که این پروتون به خارج از ریشه پمپ شده و در نتیجه آهن فریک به آهن فروس تبدیل می گردد که بیشتر قابل جذب گیاه است. و یا اینکه ریشه یک مقداری مواد کلات کننده ایجاد می کند که این مواد کلات کننده هم آهن دو و هم آهن سه را می توانند کلات کرده و در اختیار گیاه قرار دهد. دسته دیگر از گیاهان که شامل گرامینه ها و گراس ها می باشند، می توانند از طریق ترشح لیگاند های آلی با وزن مولکولی کم، به نام سیدروفور که یک آمینو اسید غیر پروتئینی است. یون های Fe3+ را حل نموده و برای جذب آماده سازند(سالاردینی،۱۳۷۱) .

لازم به ذکر است که این استراتژی ها در صورتی بروز میکنند که گیاه دچار کمبود باشد.  آهن نقش تاثیر گذاری را در گیاهان دارد. دو گروه از پروتئین های حاوی آهن، بنام های پروتئین های هم و پروتئین های غیر هم در گیاهان وجود دارد. پروتئین های هم شامل سیتوکروم های مختلف هستند. علاوه بر این دیگر پروتئین های هم شامل اکسیداز سیتوکروم، کاتالاز پراکسیداز و لگهموگلوبین هستند که در گره های ریشه غلات دیده می شوند. معروف ترین پروتئین آهن – گوگرد (پروتئین غیر هم)، فرودکسین است. پروتئین های آهن – گوگرد در فرایند های سوخت و ساز نظیر فتو سنتز، احیا سولفات (SO4–) به سولفیت (SO3-) ، تنفس و تثبیت N2دخالت دارند. آهن تعدادی از آنزیم ها را فعال ساخته و نقش مهمی در سنتز RNA دارد. در اثر کمبود آهن غلظت کلروفیل و دیگر رنگ ریزه های گیاهی نظیر کاروتن و گزانتوفیل کاهش می یابد. آهن در فعال ساختن حامل های الکترون هر دو فتو سیستم (I و II) موثر است. در اثر کمبود آهن فتو سنتز شدیداً کاهش می یابد در حالی که کمبود آن اثری بر تنفس ندارد. در اثر کمبود آهن به علت کاهش فرودکسین و در نتیجه کاهش احیاء نیتریت، نیترات در گیاه تجمع می یابد. در لگوم های که از کمبود آهن رنج می برند، احتمالاً به علت صدمه دیدن تکثیر باکتری ها در طی تشکیل اولیه گره، گره بندی توسط ریزوبیوم ها مختل می گردد.  به طور کلی در برگ های تمام گونه های گیاهی علامت اصلی کمبود آهن جلوگیری از رشد کلروپلاست است(زرین کفش،۱۳۷۱).

با خواندن این مقاله و آشنایی با تاثیرات این عناصر ، مایل به خرید یک کود میکرو کامل هستم

علایم تشخیصی کمبود یا بیش بود آهن در گیاه :

   جذب آهن توسط گیاه جذب فعال بوده و نیازمند انرژی می باشد. این انرژی از سوخت و ساز گیاهی تامین می شود.هر عاملی که بر سوخت و ساز گیاهی اثر داشته باشد، بر جذب و انتقال آهن و در نتیجه در ایجاد کمبود یا بیش بود آن در گیاه موثر خواهد بود.  به طور کلی دو دسته عوامل محیطی و عوامل خاکی بر فراهمی آهن برای گیاه موثر می باشند. که در زیر هر دو عامل را به اختصار شرح می دهیم.

۱)    عوامل محیطی:

عوامل آب و هوایی از جمله دما و رطوبت خاک به صورت زیر بر فراهمی آهن اثر می گذارند

کاهش دمای خاک از طریق کاهش رشد ریشه، کاهش سوخت و ساز گیاهی، کاهش تولید سیدروفور، افزایش مقدار بی کربنات در محلول خاک بر فراهمی آهن تاثیر می گذارد و زیادی دما نیز از طریق افزایش تجزیه میکروبی سیدروفور، افزایش میزان بی کربنات در اثر افزایش فعالیت میکروبی، افزایش جذب فسفر و همچنین افزایش رشد گیاهی و در نتیجه مقدار رطوبت خاک نیز با تاثیر بر سوخت و ساز گیاهی، غلظت بی کربنات در محلول خاک و شکل آهن در خاک(دو یا سه ظرفیتی)بر فراهمی آهن اثر می گذارد.

۲)   عوامل خاکی:

فراهمی آهن در خاک شدیداً به PH و پتانسیل رداکس خاک وابسته است. و مدیریت های مناسبی که بتواند PH خاک و پتانسیل رداکس آن را کاهش دهد، فراهمی آهن در خاک را بالا می برد. فراهمی آهن در خاک تا حدودی به فراهمی الکترون وابسته است. در محیط های غرقاب که الکترون زیاد و شرایط احیا فراهم است، فراهمی آهن زیاد است.علاوه بر این عوامل، مواد الی نیز نقش اساسی در چرخه عناصر کم مصرف ایفا می کنند. این مواد به عنوان کلات کننده های طبیعی با آهن موجود در خاک پیوند برقرار کرده و آنرا متحرک کرده و به ریشه می رسانند. همچنین مواد الی می تواند باعث تعدیل PH محیط اطراف ریشه گردند و در نتیجه به جذب آهن توسط ریشه های گیاه کمک کند. در بعضی مواقع فراهمی کم آهن در خاک ناشی از کمبود آن در گیاه نمی باشد بلکه در بیشتر اوقات وجود عناصر دیگر در خاک و ترکیب آهن با آنها موجب کاهش فراهمی آن می گردد. در مورد این عناصر در قسمت های قبل توضیح ارایه شده است.

اگر گیاهی قادر به جذب آهن به مقدار کافی نباشد، ساخت سبزینه در برگ ها کاهش می یابد. بدین ترتیب برگ ها رنگ پریده خواهند شد.در این حالت ابتدا فاصله بین رگبرگ ها، و سپس با شدت یافتن کمبود، به جز رگبرگ ها، تمام سطح برگ زرد می شود و در مراحل پیشرفته تر برگ ها سوخته و خشک می شوند، که در درختان مو به این حالت Bleachمی گویند.

از آن جا که آهن در گیاه پویا نیست، این علایم ابتدا در برگ های جوان و در قسمت های بالای ساقه مشاهده می شود و با تشدید یافتن کمبود، تمامی گیاه را در بر می گیرد. البته باید به این نکته توجه کرد که تنها کمبود آهن باعث زردی برگ ها نمی شود، کمبود منیزیم، نیتروژن و برخی از عناصر دیگر، بعضی از آفات و بیماری های گیاهی و یا نور کم نیز در مواردی منجر به زردی برگ ها می شود.

بهترین روش برای تشخیص کمبود یا بیش بود یک عنصر در خاک،آزمایش تجزیه خاک و گیاه می باشد.  که با تجزیه گیاه و مشخص شدن میزان کمبود یا بیش بود آن عنصر در گیاه، می توان با آزمایش خاک توصیه کودی لازم را اعمال کرد(سالار دینی،۱۳۷۴ و زرین کفش،۱۳۷۱).

۱-۵- اهمیت و نقش آبیاری در گیاهان :

آب یکی از مهم ترین عوامل محیطی در تولید محصولات مختلف می باشد، به طوری که کمبود آب در جریان تولید گیاهان می تواند صدمات سنگینی به رشد و نمو و همچنین مواد موثره  گیاهان دارویی وارد نماید(جوادی،۱۳۸۶ ). آب  نه تنها به لحاظ اکولوژیکی بلکه به لحاظ فیزیولوژیکی نیز دارای اهمیت است زیرا در آکثر فرایندهای داخلی گیاه دخالت داشته و تقریبا تمام فعالیت های متابولیکی سلول های گیاهی از جمله ساخت مواد موثره در گیاهان دارویی بستگی به وجود آب دارد.

آب، مهمترین و اساسیترین عامل حیات و پیشرفت در هر زمینهای محسوب میشود و بخش لاینفک هر موجود زنده  جزء اصلی هر خاک حاصلخیزی میباشد. آب را نیز همانند هوا باید یکی از مهمترین منابع اصلی در طبیعت بهشمار آورد که بدون آن به هیچوجه ادامه فعالیتهای صنعتی، کشاورزی و عملاً ادامه حیات امکانپذیر نیست ( رحیمیان مشهدی ،۱۳۷۱).  برای افزایش تولید مواد غذایی (به خاطر افزایش روزافزون جمعیت جهان) نیاز به مصرف آب بیشتری میباشد. این امر، خصوصاً در مناطق خشک جهان، که آب، عامل عمده محدود کننده تولیدات کشاورزی میباشد از اهمیت ویژهای برخوردار است. مساحت زیادی از کشور ایران جزء مناطق خشک و نیمه خشک محسوب میشود و اهمیت آب و آبیاری در این مناطق به خوبی روشن است. کمبود آب از یک طرف و عدم کاربرد صحیح منابع آب موجود از جهت دیگر و همچنین وجود ضعفهایی در مدیریت منابع آبی کشور، امکان گسترش توسعه کشت در اراضی مستعد را عملاً مشکل نموده است. بخش کشاورزی، عمدهترین مصرف کننده منابع آب کشور میباشد و ارقامی که در گزارش مختلف در این زمینه ارائه گردیده، حاکی از این است که بیش از ۹۲ درصد از حجم آبی که در کشور مورد استفاده قرار میگیرد، صرف تولیدات کشاورزی میشود و بیشترین حجم تلفات آب نیز مربوط به  همین بخش میباشد ( رحیمیان مشهدی ،۱۳۷۱).

یکی از ویژگیهای اقلیمی مناطق خشک و نیمه خشک افزون بر کمبود بارندگی سالانه، نزول بارشهای نسبتاً زیاد در مدتی کوتاه است که منجر به وقوع جریانهای سطحی زیاد میشود. از آنجا که این جریانها بهطور عمده در فصلهای غیر زراعی اتفاق میافتد، بدون استفاده و به راحتی از دسترس خارج شده و حتی موجب بروز خساراتی نیز میشود. از طرف دیگر با توجه به محدودیت منابع آب در کشور، ضرورت صرفه جویی در مصرف آب کاملاً محسوس بوده و الزامی میباشد ( رحیمیان مشهدی ،۱۳۷۱). اعمال مدیریت صحیح و به کارگیری فنون پیشرفته به منظور حفظ ذخیره رطوبت خاک و افزایش ظرفیت نگهداشت آب در آن از جمله اقدامات مؤثر برای کاهش رواناب، فرسایش و افزایش بازده آبیاری و در نتیجه بهبود بهره برداری از منابع آب کشور است. ( رحیمیان مشهدی ،۱۳۷۱)

نوشته شده توسط موسی زاده

فروش کود میکرو ریزمغذی ایتالیایی آس

thesis90.blogfa.com

اف اس پی مارکت


می پسندم 





با ارسال هر نظر، یک پله مارا به موفقیت نزدیک تر کنید.






کپی برداری از مقالات فقط با ذکر نام و لینک سایت امکان پذیر می باشد. و تمامی حقوق این سایت متعلق به اف اس پی مارکت می باشد.